گاهی خودِ حمله پانیک تمام می‌شود، اما ترسش تمام نمی‌شود.
ممکن است چند روز یا حتی چند هفته بعد از یک حمله، مدام با خودتان فکر کنید:
«اگر دوباره اتفاق بیفتد چه؟»
«اگر وسط خیابان پانیک کنم چه؟»
«اگر کسی کنارم نباشد چه؟»
«اگر این بار نتوانم خودم را کنترل کنم چه؟»
این نگرانی می‌تواند آن‌قدر شدید شود که فرد دائماً به ضربان قلب، تنفس، سرگیجه یا کوچک‌ترین تغییرات بدنش توجه کند. حتی ممکن است کم‌کم از مکان‌ها یا فعالیت‌هایی که احتمال می‌دهد در آنها دوباره دچار حمله شود، دوری کند.
به این حالت معمولاً ترس یا نگرانی مداوم درباره حمله پانیک بعدی گفته می‌شود. این ترس می‌تواند یکی از عواملی باشد که چرخه پانیک را ادامه می‌دهد و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم چرا بعد از یک حمله پانیک دائماً منتظر حمله بعدی می‌مانیم، این ترس چگونه شدیدتر می‌شود و چه زمانی لازم است برای درمان آن کمک تخصصی بگیریم.
اگر هنوز دقیق نمی‌دانید حمله پانیک چیست و چه علائمی دارد، ابتدا می‌توانید راهنمای کامل حمله پانیک، علائم، علت، تشخیص و درمان آن را مطالعه کنید.
چرا بعد از یک حمله پانیک از حمله بعدی می‌ترسیم؟
حمله پانیک می‌تواند تجربه بسیار شدیدی باشد.
تپش قلب، تنگی نفس، لرزش، احساس خفگی، سرگیجه یا ترس شدید ممکن است در مدت کوتاهی ظاهر شوند و فرد احساس کند اتفاق خطرناکی در حال رخ دادن است.
بعد از اینکه حمله تمام می‌شود، ذهن ممکن است بخواهد از تکرار آن جلوگیری کند.
در نتیجه فرد شروع می‌کند به بررسی کردن:
«چه چیزی باعثش شد؟»
«نکند دوباره اتفاق بیفتد؟»
«اگر دوباره قلبم تند زد چه؟»
این واکنش در ابتدا قابل درک است. مشکل زمانی شروع می‌شود که ترس از حمله بعدی خودش به بخش ثابتی از زندگی فرد تبدیل شود.
در این شرایط ممکن است فرد بیشتر از خود حمله، از احتمال وقوع دوباره آن بترسد.
ترس از حمله بعدی چگونه شکل می‌گیرد؟
این چرخه معمولاً می‌تواند به شکل زیر پیش برود:
حمله پانیک ← ترس از تکرار ← توجه بیشتر به بدن ← تفسیر خطرناک علائم ← افزایش اضطراب ← احساسات جسمی بیشتر ← ترس بیشتر
مثلاً فرد یک بار هنگام خرید دچار تپش قلب و سرگیجه شده است.
بعد از آن هر بار که وارد فروشگاه می‌شود، به ضربان قلبش توجه می‌کند.
اگر قلبش کمی سریع‌تر بزند، ممکن است با خودش بگوید:
«شروع شد! دوباره دارم پانیک می‌کنم.»
همین فکر باعث افزایش اضطراب می‌شود.
اضطراب نیز می‌تواند ضربان قلب، تنفس و سایر احساسات بدنی را تغییر دهد و فرد این تغییرات را به‌عنوان نشانه شروع یک حمله جدید تفسیر کند.
در نتیجه چرخه دوباره فعال می‌شود.
آیا ترس از حمله پانیک بعدی طبیعی است؟
بعد از تجربه یک حمله شدید، نگرانی درباره تکرار آن قابل درک است.
اما اگر این نگرانی ادامه پیدا کند و باعث شود رفتارهای روزمره خود را تغییر دهید، بهتر است آن را جدی بگیرید.
برای مثال:
- دائماً ضربان قلبتان را بررسی می‌کنید.
- مرتب علائم بدن را جست‌وجو می‌کنید.
- همیشه به دنبال نزدیک‌ترین بیمارستان یا راه خروج هستید.
- از تنها ماندن می‌ترسید.
- از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده نمی‌کنید.
- ورزش نمی‌کنید چون از بالا رفتن ضربان قلب می‌ترسید.
- به دلیل ترس از حمله، سفر یا مهمانی نمی‌روید.
- همیشه دارو یا یک فرد خاص را به‌عنوان «راه نجات» همراه خود دارید.
- قبل از رفتن به هر جایی نگران این هستید که اگر پانیک کنید چه اتفاقی می‌افتد.
در این حالت دیگر موضوع فقط یک نگرانی ساده نیست؛ ترس شروع کرده است به محدود کردن زندگی.
چرا بعد از پانیک دائماً علائم بدنمان را بررسی می‌کنیم؟
یکی از اتفاقات رایج بعد از اولین حمله این است که فرد نسبت به بدن خود حساس‌تر می‌شود.
قبل از حمله شاید افزایش ضربان قلب برایتان اهمیتی نداشت.
اما بعد از تجربه پانیک ممکن است همان ضربان قلب باعث شود فوراً فکر کنید:
«نکند دوباره شروع شود؟»
از آن لحظه به بعد ممکن است دائماً دنبال نشانه بگردید:
- ضربان قلب
- تنفس
- احساس فشار در قفسه سینه
- سرگیجه
- لرزش
- احساس گرما
- تعریق
- احساس بی‌حالی
این توجه بیش از حد می‌تواند باعث شود تغییرات طبیعی بدن بیشتر به چشم بیایند.
برای مثال، بالا رفتن ضربان قلب بعد از چند دقیقه راه رفتن طبیعی است. اما اگر فرد آن را نشانه نزدیک شدن حمله پانیک بداند، ممکن است همین تغییر طبیعی باعث ترس شود.
به همین دلیل، در درمان پانیک فقط خود علائم جسمی اهمیت ندارند؛ برداشت فرد از این علائم نیز اهمیت زیادی دارد.
آیا ترس از حمله بعدی می‌تواند خودش باعث پانیک شود؟
در بعضی افراد، بله.
تصور کنید فردی قرار است وارد مترو شود.
قبل از ورود با خودش فکر می‌کند:
«اگر داخل مترو پانیک کنم چه؟»
با همین فکر، اضطراب شروع می‌شود.
قلب کمی سریع‌تر می‌زند.
فرد متوجه ضربان قلب می‌شود و فکر می‌کند:
«دیدی؟ دارد شروع می‌شود.»
ترس بیشتر می‌شود.
تنفس تغییر می‌کند.
فرد حالا مطمئن‌تر می‌شود که حمله در راه است.
این چرخه می‌تواند علائم اضطرابی را تشدید کند.
به همین دلیل یکی از اهداف مهم درمان، فقط «جلوگیری از هرگونه احساس اضطراب» نیست؛ بلکه کمک به فرد برای تغییر رابطه‌اش با علائم و افکار ترسناک است.
تفاوت حمله قلب و حمله پانیک را بررسی کنید.
ترس از حمله بعدی چه تفاوتی با خود حمله پانیک دارد؟
این دو یکی نیستند.
حمله پانیک یک دوره نسبتاً ناگهانی از ترس یا ناراحتی شدید است که می‌تواند با علائم جسمی و روانی مختلف همراه شود.
اما ترس از حمله بعدی بیشتر به نگرانی و انتظار وقوع دوباره حمله مربوط است.
ممکن است فرد در حال حاضر هیچ حمله‌ای نداشته باشد، اما ساعت‌ها به این فکر کند که:
«اگر دوباره پانیک کنم چه؟»
در واقع ممکن است خود حمله چند دقیقه طول بکشد، اما ترس از حمله بعدی ساعت‌ها، روزها یا حتی مدت بیشتری در ذهن فرد باقی بماند.
چرا بعضی افراد بعد از پانیک از مکان‌های خاص دوری می‌کنند؟
اگر فرد یک بار در مکان خاصی دچار حمله شود، ممکن است آن مکان را با خطر مرتبط کند.
مثلاً:
- مترو
- اتوبوس
- هواپیما
- آسانسور
- مرکز خرید
- سینما
- صف‌های شلوغ
- خیابان‌های دور از خانه
- رانندگی
- مکان‌هایی که خروج سریع از آنها دشوار است
ممکن است فرد با خودش بگوید:
«اگر دوباره آنجا پانیک کنم، نمی‌توانم فرار کنم.»
در نتیجه ابتدا فقط از یک مکان خاص دوری می‌کند، اما اگر این ترس ادامه پیدا کند، ممکن است تعداد بیشتری از موقعیت‌ها را کنار بگذارد.
آیا هر ترسی از بیرون رفتن بعد از پانیک به معنی آگورافوبیا است؟
خیر.
ترس از بیرون رفتن یا اجتناب از بعضی مکان‌ها به‌تنهایی برای تشخیص آگورافوبیا کافی نیست.
آگورافوبیا یک اختلال مشخص است که در آن ترس و اجتناب از موقعیت‌هایی مانند حمل‌ونقل عمومی، فضاهای باز یا بسته، جمعیت یا خارج شدن از خانه می‌تواند با نگرانی درباره دشوار بودن فرار یا دریافت کمک در صورت بروز علائم همراه باشد.
بنابراین اگر بعد از پانیک شروع به اجتناب از مکان‌های مختلف کرده‌اید، بهتر است به جای تشخیص دادن خودتان، این موضوع را با متخصص بررسی کنید.
ترس از حمله بعدی چرا شب‌ها بیشتر می‌شود؟
بعضی افراد می‌گویند:
«روزها حواسم پرت است، اما شب که می‌شود بیشتر نگران پانیک می‌شوم.»
وقتی محیط آرام می‌شود و محرک‌های روزمره کمتر می‌شوند، ممکن است توجه فرد بیشتر به افکار و احساسات بدن معطوف شود.
اگر فرد قبلاً تجربه حمله در خواب داشته باشد یا از خوابیدن به دلیل ترس از پانیک بترسد، این نگرانی می‌تواند شدیدتر شود.
آیا کافئین می‌تواند ترس از حمله بعدی را بیشتر کند؟
کافئین در بعضی افراد می‌تواند باعث احساساتی مانند افزایش ضربان قلب، بی‌قراری یا تحریک‌پذیری شود.
اگر فرد قبلاً از تپش قلب یا سایر علائم بدنی می‌ترسیده باشد، ممکن است این تغییرات را تهدیدکننده تفسیر کند.
در نتیجه مسئله فقط خود قهوه نیست؛ واکنش فرد به احساسات بدنی ایجادشده نیز اهمیت دارد.
اگر متوجه شده‌اید بعد از قهوه، نوشیدنی انرژی‌زا یا سایر منابع کافئین اضطراب یا تپش قلبتان بیشتر می‌شود، مقاله آیا قهوه و کافئین باعث حمله پانیک می‌شوند؟ را هم بررسی کنید.
آیا باید برای جلوگیری از حمله بعدی از همه محرک‌ها دوری کنیم؟
معمولاً هدف درمان این نیست که فرد برای همیشه از هر چیزی که ممکن است باعث اضطراب شود دوری کند.
اگر فرد برای جلوگیری از حمله:
- قهوه را کاملاً حذف کند،
- ورزش نکند،
- تنها بیرون نرود،
- به مسافرت نرود،
- از مترو استفاده نکند،
- در جمع حاضر نشود،
- همیشه یک نفر را همراه خود داشته باشد،
ممکن است در کوتاه‌مدت احساس امنیت بیشتری کند، اما در بلندمدت دامنه زندگی او کوچک‌تر شود.
به همین دلیل، درمان تخصصی معمولاً فقط روی حذف محرک‌ها تمرکز نمی‌کند؛ بلکه به فرد کمک می‌کند ترس خود از علائم و موقعیت‌های اضطراب‌آور را بهتر مدیریت کند.
وقتی از حمله بعدی می‌ترسیم، چه کار کنیم؟
اولین قدم این است که متوجه شوید احساس ترس از حمله بعدی با خودِ وقوع حمله یکی نیست.
ممکن است قلبتان تند بزند، اما این به معنی قطعی بودن یک حمله پانیک نیست.
ممکن است کمی سرگیجه داشته باشید، اما این به معنی آن نیست که حتماً اتفاق خطرناکی در حال رخ دادن است.
سعی کنید به جای اینکه بلافاصله هر علامت را به عنوان «شروع حمله» تفسیر کنید، آن را مشاهده کنید و ببینید چه اتفاقی می‌افتد.
همچنین بهتر است الگوی حملات و شرایطی را که قبل از آنها وجود داشته یادداشت کنید.
مثلاً:
خواب ← میزان استرس ← مصرف کافئین ← موقعیت ← فکر اولیه ← علامت جسمی ← واکنش شما
این کار می‌تواند به شما و متخصص کمک کند الگوی اضطراب را بهتر بشناسید.
آیا کنترل تنفس می‌تواند ترس از حمله بعدی را کمتر کند؟
تکنیک‌های آرام‌سازی و تنظیم تنفس ممکن است برای بعضی افراد در مدیریت اضطراب مفید باشند، اما نباید تصور کرد که یک تکنیک تنفسی به‌تنهایی علت اصلی پانیک را درمان می‌کند.(مطالعه مقاله علت پانیک)
اگر فرد با هر احساس بدنی فوراً شروع به کنترل و چک کردن بدنش کند، ممکن است همین تمرکز بیش از حد روی علائم اضطراب را حفظ کند.
به همین دلیل، بهتر است تکنیک‌های مدیریت اضطراب در کنار یک برنامه درمانی مناسب و متناسب با شرایط فرد استفاده شوند.
برای مدیریت لحظه‌ای علائم نیز می‌توانید روش‌های کنترل و مدیریت حمله پانیک در خانه را مطالعه کنید.
آیا ترس از حمله بعدی قابل درمان است؟
بله.
ترس مداوم از حمله بعدی یکی از بخش‌هایی است که می‌توان در درمان پانیک روی آن کار کرد.
در روان‌درمانی، بسته به شرایط فرد، ممکن است روی افکار ترسناک، تفسیر علائم بدنی، رفتارهای اجتنابی و مواجهه تدریجی با موقعیت‌هایی که فرد از آنها می‌ترسد کار شود.
در برخی افراد نیز دارو در کنار روان‌درمانی یا به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
انتخاب روش درمان به شدت علائم، تعداد حملات، میزان اجتناب، شرایط فرد و وجود مشکلات همزمان بستگی دارد.
اگر حملات شما تکرار شده‌اند و ترس از حمله بعدی باعث شده زندگی‌تان محدود شود، بهتر است به جای تلاش برای کنترل همه چیز به‌تنهایی، وضعیت خود را با یک روان‌شناس یا روان‌پزشک بررسی کنید.
اگر از حمله بعدی می‌ترسم، آیا یعنی اختلال پانیک دارم؟
نه لزوماً.
داشتن یک یا حتی چند حمله پانیک به‌تنهایی برای تشخیص اختلال پانیک کافی نیست.
متخصص هنگام ارزیابی، تعداد و نوع حملات، غیرمنتظره بودن آنها، نگرانی مداوم درباره حملات بعدی و تغییرات رفتاری ناشی از این نگرانی را بررسی می‌کند.
همچنین لازم است علل پزشکی یا سایر اختلالات روان‌شناختی که ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند نیز در نظر گرفته شوند.
بنابراین بهتر است تشخیص را به جست‌وجوی اینترنتی یا تجربه شخصی محدود نکنید.
چه زمانی ترس از حمله پانیک نیاز به درمان دارد؟
اگر ترس از حمله بعدی:
- بیشتر روزها ذهنتان را درگیر می‌کند،
- باعث می‌شود دائماً علائم بدن را بررسی کنید،
- شما را از بیرون رفتن یا سفر منع می‌کند،
- باعث شده تنها جایی نروید،
- باعث شده ورزش یا فعالیت‌های عادی را کنار بگذارید،
- روی کار یا تحصیل شما تأثیر گذاشته،
- روابط اجتماعی‌تان را محدود کرده،
- یا باعث شده دائماً به دنبال اطمینان گرفتن از دیگران باشید،
بهتر است برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
هدف درمان فقط این نیست که «هیچ‌وقت دوباره اضطراب نداشته باشید». هدف این است که ترس از اضطراب و حمله پانیک دیگر کنترل زندگی شما را در دست نداشته باشد.
ترس از حمله بعدی چگونه می‌تواند به یک چرخه تبدیل شود؟
در بسیاری از افراد، چرخه تقریباً به این شکل پیش می‌رود:
یک حمله پانیک
↓
ترس از تکرار
↓
توجه بیش از حد به بدن
↓
احساس یک تغییر طبیعی در بدن
↓
تفسیر آن به‌عنوان خطر
↓
افزایش اضطراب
↓
شدیدتر شدن علائم جسمی
↓
«دیدی؟ دوباره دارد اتفاق می‌افتد!»
↓
ترس بیشتر
شناختن این چرخه اهمیت زیادی دارد؛ چون نشان می‌دهد چرا گاهی فرد با وجود اینکه می‌داند «پانیک خطرناک نیست»، باز هم نمی‌تواند به‌راحتی از ترس آن خلاص شود.
مسئله فقط دانستن اطلاعات نیست؛ فرد باید بتواند به‌تدریج رابطه متفاوتی با احساسات بدنی و افکار اضطراب‌آور پیدا کند.
جمع‌بندی
ترس از حمله پانیک بعدی می‌تواند بعد از یک حمله شدید شکل بگیرد و به‌تدریج خودش به یکی از مهم‌ترین مشکلات فرد تبدیل شود.
ممکن است فرد دائماً منتظر تپش قلب، سرگیجه یا تنگی نفس باشد، علائم بدنش را بررسی کند یا از مکان‌هایی که احتمال می‌دهد در آنها دوباره پانیک کند دوری کند.
این چرخه در صورت ادامه پیدا کردن می‌تواند زندگی روزمره را محدود کند.
اما ترس از حمله بعدی قابل درمان است و لازم نیست برای همیشه با ترس از «حمله بعدی» زندگی کنید.
اگر این نگرانی باعث شده رفتارها، رفت‌وآمد یا فعالیت‌های روزانه‌تان تغییر کند، بهتر است شرایط خود را با متخصص بررسی کنید تا مشخص شود دقیقاً چه چیزی چرخه اضطراب را حفظ می‌کند و چه نوع درمانی برای شما مناسب‌تر است.
سوالات متداول
چرا همیشه منتظر حمله پانیک بعدی هستم؟
بعد از تجربه یک حمله شدید، ممکن است ذهن برای جلوگیری از تکرار آن دائماً دنبال نشانه‌های خطر بگردد. این توجه زیاد به بدن و نگرانی درباره حمله بعدی می‌تواند خودش اضطراب را افزایش دهد.
آیا ترس از حمله بعدی طبیعی است؟
بعد از یک تجربه شدید، نگرانی کوتاه‌مدت قابل درک است. اما اگر این ترس ادامه پیدا کند و باعث اجتناب از فعالیت‌ها یا محدود شدن زندگی شود، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
آیا ترس از پانیک می‌تواند باعث پانیک شود؟
ترس شدید و توجه مداوم به علائم بدن می‌تواند اضطراب را افزایش دهد و در بعضی افراد چرخه علائم جسمی و ترس را تشدید کند.
چرا بعد از پانیک از بیرون رفتن می‌ترسم؟
ممکن است فرد نگران باشد که در خارج از خانه دوباره حمله کند و نتواند سریع کمک بگیرد یا از موقعیت خارج شود. اگر این ترس و اجتناب گسترده شود، بررسی احتمال آگورافوبیا اهمیت پیدا می‌کند.
آیا ترس از حمله پانیک قابل درمان است؟
بله. بسته به شرایط فرد، روان‌درمانی و در برخی موارد دارودرمانی برای درمان پانیک می‌توانند در درمان پانیک و کاهش ترس از حملات بعدی نقش داشته باشند.
آیا هر تپش قلبی نشانه شروع حمله پانیک است؟
خیر. تپش قلب می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. اگر علائم جدید، شدید یا غیرمعمول هستند، نباید بدون ارزیابی پزشکی آنها را صرفاً به پانیک نسبت داد.
اگر همیشه منتظر حمله بعدی هستید، لازم نیست با این ترس تنها بمانید
اگر بعد از یک حمله پانیک دائماً منتظر تکرار آن هستید، از بیرون رفتن یا تنها ماندن می‌ترسید یا مدام علائم بدنتان را بررسی می‌کنید، این وضعیت می‌تواند قابل بررسی و درمان باشد.
در مرکز روانشناسی حس تحول می‌توانید برای بررسی دقیق‌تر حملات پانیک، ترس از تکرار آنها و رفتارهای اجتنابی ناشی از این ترس مشاوره دریافت کنید.
دریافت مشاوره تخصصی پانیک می‌تواند شروعی برای خارج شدن از چرخه ترس و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره باشد.
